Müteselsil Sorumluluk

 

BAĞIMLI ÇALIŞAN MESLEK MENSUPLARININ MÜTESELSİL SORUMLULUĞU

 

Gencer BAYKUL (*) 

 

 

 

1. Giriş

 

Serbest Muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerin 3568 sayılı yasanın 2-A/a bendinde belirtilen görev alanları ile ilgili işlemlerinden dolayı ortaya çıkacak mali sorumlulukları 4008 sayılı kanunla Vergi Usul Kanununa eklenen mükerrer 227. madde ile hüküm altına alınmıştır. Buna göre; beyannameyi imzalayan meslek mensupları, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükelleflerle birlikte, müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaklardır.

Ancak bilindiği üzere, 3568 sayılı yasanın 2-A/a bendinde; mesleğin konusuna giren işlemleri, bir işyerine bağlı olmaksızın yapanlar tanımlanmıştır. Dolayısıyla bu incelemenin konusunu, bir işyerinde ücret karşılığı çalışan meslek mensuplarının müteselsil sorumlulukları ve çerçevesi oluşturmaktadır.

 

2.Beyannameleri imzalayacak meslek mensupları

 

23.02.1995 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 1 SIRA NO’LU VERGİ BEYANNAMELERİNİN SERBEST MUHASEBECİ VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLERCE İMZALANMASI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ’İN ( C ) bendinin üçüncü fıkrasına göre; “Muhasebeye ilişkin işlemleri 3568 sayılı kanuna göre ruhsat almış ve işletmede bağımlı olarak çalışan meslek mensuplarınca yerine getirilen mükelleflerin beyannameleri, bağımlı olarak çalışan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından imzalanacaktır. Bu mükelleflerin beyannamelerini ayrıca bağımsız çalışan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirlere imzalattırmalarına gerek bulunmamaktadır. Bu hükmün uygulanabilmesi için bağımlı çalışan meslek mensubunun, işletmenin muhasebesinden birinci derecede sorumlu ve işletmede en az kesintisiz 6 aydan beri çalışıyor olması gerekmektedir…”

Buna göre, bağımlı çalışan meslek mensupları da, imzaladıkları beyannamede yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkacak vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden, yukarıdaki koşulların varlığı halinde, işverenle birlikte müteselsilen sorumlu olacaktır.

 

3. Sorumluluğun kapsamı

 

Bağımlı çalışan serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler, kendilerine intikal eden fatura ve fatura yerine geçen evraklar ile muhasebe işlemlerine temel oluşturan her türlü belgenin yasal süreler içerisinde, genel olarak yasalar ve özel olarak da muhasebenin genel kuralları, karineler ve uygulama tebliğlerine uygun biçimde; yasal olarak tutulması zorunlu defterlere kaydedilmesi ve mali tablolara aktarılarak beyan edilmesinden sorumludurlar.

Bağımlı çalışan serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler öte yandan, 23.02.1995 tarihli resmi gazetede yayınlanan 1 SIRA NO’LU VERGİ BEYANNAMELERİNİN SERBEST MUHASEBECİ VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLERCE İMZALANMASI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ’İN ( D ) bendi çerçevesinde, bilerek kullandıkları veya harici araştırmayı gerektirmeden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı olduğu anlaşılabilen belgelerden de sorumlu olacaklardır.

Ayrıca, miktar veya tutar itibariyle işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle uygun olmayan belgeler ile ticari örf ve teamüllere uygun olmayan belgeler de, bağımlı çalışan meslek mensubunun sorumluluğu kapsamındadır.

 

4. Sorumluluğun tespiti ve sınırları

 

İnceleme yapmaya yetkili olan yerel ve merkezi denetim elemanlarınca (VUK.135) yapılan incelemeler neticesinde vergi matrahında bir fark ortaya çıkması halinde, beyannameyi imzalayan serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirin somut olayla ilgili sorumluluklarının tespitinin yapılması gerekmektedir. Denetim elemanı inceleme raporunda, tespit edilen matrah farkı ile meslek mensubunun maddi ve hukuki sorumluluğunu net bir biçimde ortaya koyarak, bu matrah farkından serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavirin sorumlu olup olmadığını açıkça belirtmelidir.

 

5. Yargı kararlarında sorumluluğun tespiti

 

Vergi mahkemelerine intikal eden somut olaylarda mahkemelerin ana bakış açısının, dava konusu ödeme emri içeriği cezanın, beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olup olmadığı noktasında şekillendiği görülmektedir. (1)

Yine, dava konusu olayda davalının bilerek ve harici araştırmayı gerektirmeden sahte fatura kullandığına dair davacı makamın herhangi bir tespitinin olup olmadığının maddi biçimde ortaya konmadığı hallerde müteselsil sorumluluktan bahsedilemeyeceğini ön görmektedir. (2)

Danıştay 4. ve 9. daireleri, değişik yıllarda vergi mahkemelerince bozularak davacı idare tarafından temyiz edilen kararlara yönelik temyiz dilekçelerinde ise, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49.maddesinin 1.fıkrasında belirtilen

a)     Görev ve yetki dışında bir işe bakılıp bakılmadığı

b)    Hukuka aykırı karar verilip verilmediği

c)     Usul hükümlerine uyulup uyulmadığı

Sebeplerinden hiçbirisinin bulunmadığından bahisle, vergi mahkemesi kararlarının usul ve esaslara uygun olduğu ve onanması gerektiği yönünde kararlar vermiştir.

 

5. Sonuç ve değerlendirme

            Gerek vergi mahkemeleri gerekse Danıştay, kararlarında, beyannamede yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmadığının tespiti ve ayrıca somut olayda meslek mensubunun bilerek veya harici araştırma gerektirmeden sahte fatura kullanıldığına dair maddi tespitler olmaksızın müteselsil sorumluluktan bahisle cezalı tarhiyat yapılamayacağını belirtmişlerdir.

Öte yandan, VUK 359/a-b maddelerinde düzenlenmiş olan ve fatura ile fatura hükmündeki belgelerin muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge niteliğinde veya sahte olması durumunda, bağımlı çalışan bir meslek mensubunun inceleme ve araştırma yapma yetkisi olmadığı gibi, ticari hayatın akışı içerisinde mümkün de görünmemektedir. Böyle bir durumda bağımlı çalışan meslek mensubunun, genel olarak tüm meslek mensupları için de geçerli olduğu gibi, mesleki özen ve sorumluluk ilkesi gereğince özen gösterme yükümlülüğü bulunmaktadır.

 

 

 

Dipnotlar:

(1)”Davacının muhasebeciliğini yaptığı şirketin 2000, 2001 ve 2002 yılları işlemlerinin incelenmesi sonucu, şirketin işyeri adresinin sürekli kapalı olduğu, ortakların ikametgah adreslerinde bulunamadığı, şirketin sermayesi varlıkları, işyerinin konumu ve işçi durumu gibi hususların bu kapasitede bir faaliyetin yürütülmesi için uygun olmadığı, tarh dosyasındaki beyan ve bildirimlerin ticari hayatın gereklerine uymadığı belirtilerek, şirketin gerçek bir mal teslimine dayalı ticari faaliyetinin olmadığı, sahte fatura ticareti yapmak amacıyla kurularak mükellefiyet tesis ettirdiği sonucuna ulaşıldığı, VUK’nun mükerrer 227 nci maddesine göre şirket beyannamelerini imzalayan muhasebecilerin, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmamasından doğan, başka bir ifadeyle defter kayıt ve belgeleri ile beyannamelerin birbirleriyle tutarsız olmasından kaynaklanan bir sorumluluk olduğu dikkate alındığında dava konusu ödeme emri içeriği cezanın, beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmamasından kaynaklanmayıp, şirketin düzenlediği faturalar karşılığında % 5 komisyon geliri elde ettiği varsayımına dayandığından bu madde uyarınca davacının sorumluluğundan söz edilemeyeceği gerekçesiyle ödeme emrinin iptaline…

(2)”…öte yandan, yükümlünün bilerek ve harici araştırmayı gerektirmeden sahte fatura kullandığına dair bir tespitin de bulunmadığı anlaşıldığından yükümlü adına yapılan tarhiyatta isabet bulunmadığı anlaşıldığından……….vergi mahkemesi kararının onanmasına…”




Kaynakça:

  1. Danıştay 9. Dairesi, E:2000/1862 K:2002/1083 T:28.03.2002
  2. Danıştay 4. Dairesi,

 

 

 

 

 

 

( * ) Bağımlı Çalışanlar Komitesi Üyesi

Barış Mah. Bahçelievler Cad. No: 59 Akdeniz/Mersin Telefon: 0324 337 46 00 (5 Hat PBX) Faks: 0324 336 26 53