Makaleler İncelemeler

Bağımlı Çalışan Sorunları

 

BAĞIMLI ÇALIŞAN MESLEK MENSUPLARI VE SORUNLARI

 

Gencer BAYKUL (*) 

 

1. Bağımlı üye kavramı

 

3568 sayılı SM, SMMM ve YMM’ lik Kanunu’nun genel yapısı içerisinde “Bağımlı – Bağımsız meslek mensubu” gibi bir ayrım bulunmamaktadır. Kanunun Birinci Bölümünü oluşturan “Genel hükümler” başlığında, mesleğin tanımı yapılarak bir çerçeve çizilmekte ve bu hükümlere göre meslek icrasına hak kazananlara da SM, SMMM, YMM unvanları verileceği belirtilmektedir..

Ancak, 3568 sayılı SM, SMMM ve YMM kanununa göre yetki almakla birlikte, bir işyerinde hizmet akdi ile çalışan ve sadece çalıştığı işyerinde mesleğin konusuna giren muhasebe ve sair işleri yürüterek, gerekli bildirge ve beyannameleri hazırlayan meslek mensubu, genel olarak “Bağımlı çalışan meslek mensubu” şeklinde adlandırılmaktadır.

 

2. Yasal mevzuattaki sorunlar

Aslında tartışmanın sürmesine neden olan husus, 3568 Sayılı meslek yasasının,

 

Madde2- A) Muhasebecilik ve mali müşavirlik mesleğinin konusu: Gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin ;
a) Genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince, defterlerini tutmak, bilanço, kar-zarar tablosu ve beyannameleri ile diğer belgelerini düzenlemek ve benzeri işleri yapmak.
b) Muhasebe sistemlerini kurmak, geliştirmek, işletmecilik, muhasebe, finans, mali mevzuat ve bunların uygulamaları ile ilgili işlerini düzenlemek veya bu konularda müşavirlik yapmak.
c) Yukarıdaki bentte yazılı konularda, belgelerine dayanılarak, inceleme, tahlil, denetim yapmak, mali tablo ve beyannamelerle ilgili konularda yazılı görüş vermek, rapor ve benzerlerini düzenlemek, tahkim, bilirkişilik ve benzeri işleri yapmak. Yukarıda sayılan işleri; bir işyerine bağlı olmaksızın yapanlara serbest muhasebeci mali müşavir denir.” ve

 

Madde 45-Serbest muhasebeciler, serbest muhasebeci mali müşavirler bu unvanlarla, yeminli mali müşavirler ise bu unvan ve tasdik yetkisiyle; 2. maddede yazılı işlerin yürütülmesi amacıyla gerçek ve tüzelkişilere tabi ve onların işyerlerine bağlı olarak hizmet akdi ile çalışamazlar, ticari faaliyette bulunamazlar, meslekle ve meslek onuru ile bağdaşmayan işlerle uğraşamazlar.”(1)

 

maddeleridir.

 

Yasanın öngördüğü koşulları yerine getirip ruhsat aldığı ve meslek icra etmeye hak kazandığı halde, gerçek ve tüzelkişilere tabi olarak bir hizmet akdi ile çalışanlar, gerçek hayatta 2.maddedeki işleri yapmakta serbesttirler ve yapmaktadırlar. Hatta işverenle birlikte cezai sorumluluk taşırlar, odalarımıza göre meslek mensubudurlar, tüm meslek mensuplarıyla eşit aidat öderler, mesleki ehliyete aynı koşullarda sahip olmuşlardır ancak, yukarıdaki iki maddeye göre, herhangi bir konuma ve statüye sahip değillerdir!

Yasa maddelerindeki bu gariplik, uygulamaya yön veren diğer mevzuat içerisinde de kendine yer bulmuştur. Örneğin, 21 Şubat 1990 tarih ve 20440 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Odaları yönetmeliğinin 46.maddesine göre,

 

“Odada, odaya kayıtlı her meslek mensubunun kaydedildiği meslek mensubu üye kütüğü ile fiilen mesleki faaliyette bulunacakların yazıldığı çalışanlar listesi tutulur. Çalışanlar listesinin ayrı bir bölümüne ortaklık büroları ve şirketler kaydolunur.”(2)

 

Denilerek, bağımlı ya da serbest üye ayrımı belirtilmeksizin, mesleki faaliyette bulunanların, ‘çalışanlar ‘ olduğu belirtilmiştir. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür.

 

3. Bağımlılık – Bağımsızlık ayrışması gerekli midir ?

 

Serbest Muhasebeci Mali müşavirlik mesleğinin konusuna 2.bölümde değinmiştik. Elbette mesleğin temeli ve ana ilkesi bağımsızlık olmalıdır. Ancak bu, bağımlı çalışan meslek mensuplarının yaptıkları işlerde bağımsız davranamayacağı, meslek ahlakından, dürüstlükten, yasal mevzuattan ödün vereceği endişesine yol açmamalıdır. Böyle bir şeyi düşünmek bile yanlıştır.  Burada önemli olan şey, meslek mensubunun hangi biçimde çalıştığı değil, mesleki birliğine duyduğu aidiyettir.

Öte yandan meslek mensuplarının yapmakta olduğu iş muhasebecilik ve mali müşavirliktir, denetim değil. Ülkemizdeki yasal mevzuata göre denetim mesleğini icra edebilmek 2499 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’ na tabidir. Sermaye Piyasası Kurulunun Seri: X, No:22 tebliğine göre;


MADDE 4- (1) Yönetici ve bağımsız denetçilerin;
a)3568 sayılı Kanuna göre serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali müşavir unvanını almış
ya da yabancı ülkelerde bağımsız denetim yetkisi sağlayan belge sahibi olmaları,
b)Müflis olmamaları ve yüz kızartıcı bir suçtan mahkum bulunmamaları,
c)Türkiye'de yerleşik olmaları,
ç) Sorumlu ortak baş denetçilerin, en az iki yıl süreyle Kurulun listesinde yer alan bağımsız denetim
kuruluşlarında sermaye piyasası kurumları ve halka açık anonim ortaklıkların bağımsız denetiminde fiilen
denetçi, kıdemli denetçi veya baş denetçi unvanı ile çalışmış olmaları,
d) Sermaye piyasasında bağımsız denetim lisans belgesine sahip olmaları,
e) Sermaye piyasası mevzuatı veya diğer mevzuat uyarınca bağımsız denetim yapma yetkisi iptal edilmiş
olan kuruluşlarda yetki iptaline neden olan bağımsız denetim faaliyetlerinde sorumluluklarının tespit edilmemiş
olması,
f) Faaliyet yetki belgelerinden biri veya birden fazlası iptal edilmiş yahut borsa üyeliği iptal edilmiş
işletmelerde iptalde sorumluluğu bulunan kişilerden olmaması,
g) Kanuna muhalefetten dolayı haklarında verilmiş mahkumiyet kararının bulunmaması,
ğ) Kanunun ilgili maddeleri uyarınca sermaye piyasalarında işlem yapmalarının yasaklanmış olmaması ve
h) Çalışılan bağımsız denetim kuruluşunda tam zamanlı görev yapmaları
şarttır.
(2) Yukarıda (a) bendinde belirtilen koşulun sağlanması bakımından; yabancı ülkelerde bağımsız denetim
yetkisi sağlayan belgelerin tanınmasında 3568 sayılı Kanunun ilgili hükümleri uyarınca mütekabiliyet esası
aranır, ayrıca Kurulda, meslek personeli yardımcılığında geçen süreler dahil en az on yıl meslek personeli olarak
çalışmış olanlar ile Kurul üyesi olarak görev yapanlar bu koşulu yerine getirmiş sayılırlar.
(3) Bağımsız denetçi yardımcılarının yukarıda (b) ve (c) bentlerinde sayılan koşullara sahip olmaları ve
hukuk, iktisat, maliye, muhasebe, işletmecilik, bankacılık, kamu yönetimi ve uluslararası ilişkiler alanlarından
birinde en az 4 yıllık yüksek öğrenim görmüş olmaları, diğer alanlarda yüksek öğrenim görmüş olanların ise bu
maddede sayılan alanların birinde yüksek lisans derecesi almış olmaları zorunludur.
(3)

 

 

4. Öneriler

İşyerlerinde hizmet akdi ile çalışan meslek mensuplarını yok saymak çözüm değildir. Başta yasal mevzuattaki çelişkilerin düzeltilmesi, öte yandan meslek mensuplarına istihdam koşulları yaratılarak, her platformda savunduğumuz ve ciddi bir iş olan muhasebe mesleğinin ehliyetsiz ellerden kurtarılması, mesleki geleceğimiz açısından oldukça önemlidir.

Bu çerçevede;

 

1-     Belli bir ciro büyüklüğüne ya da personel sayısına ulaşmış işletmeler için SMMM istihdam etme zorunluluğunun getirilmesinin sağlanması,

2-     ‘Bağımlı çalışan meslek mensupları asgari ücret tarifesi’ nin çıkartılması için, odalarımızın önerisi ve TÜRMOB öncülüğüyle Maliye Bakanlığına baskı uygulanması,

3-     ‘Bağımlı çalışan meslek mensupları’ na yönelik düzenli seminerler,

4-     ‘Bağımlı çalışan meslek mensupları’ nın toplantı ve seminerlere (Belli bir oranda da olsa) katılmasının zorunlu tutulması ve bu katılımların odalarca izlenmesi,

5-     ‘Bağımlı çalışan meslek mensupları’ na icracı oda kurullarında kontenjan tanınması,

6-     Özellikle posta yoluyla gönderilen karşıt inceleme raporlarının, asgari ücret tarifesi çerçevesinde belli bir ücret karşılığında yapılması için YMM odaları nezdinde girişimde bulunulması,

7-     Ticari işletmelerde ‘Bağımlı çalışan meslek mensupları’ nın YMM sınavına girebilmeleri hususunda, çalıştıkları iş yerlerinde geçen sürenin, YMM sınavına girişte aranan süre şartına sayılmasının önündeki tüm engeller ve belirsizliklerin kaldırılması.( * )

 

gibi düzenlemelerle, öncelikle aidiyet hissinin arttırılması, istihdam alanı açılması ve mesleki geleceğimizin yüksek seviyelerde standardize edilmesi sağlanabilir.

 

5. Sonuç ve değerlendirme

 

Yapılan bilimsel nitelikli araştırma sonuçlarına göre, kamu ve/veya özel sektörde çalışan ‘Bağımlı meslek mensupları’ nın toplam meslek mensubu içerisindeki oranı % 50 düzeyinde seyretmektedir. Yine araştırmalara göre, meslek mensuplarının % 92 gibi çok yüksek bir oranda kendi meslek örgütlerinin çalışmalarından memnun olmadığına; ayrıca, başka bir iş imkânı bulmaları halinde mesleklerini değiştirmeyi düşündüklerine işaret etmektedir. (4)

Bu sonuçlar ciddi bir aidiyet sorununa işaret ettiği gibi, yetişmiş ve nitelikli meslek mensuplarının örgütlü bir yapı içerisinde tutulması ve daha katılımcı olmasının sağlanmasının aciliyetini ve önemini de ortaya koymaktadır. Odaların, meslek mensubunun bir kamu görevi ifa ettiğini unutmadan, sorunların çözümüne yönelik daha aktif çaba sergilemeleri ve ülke yararı açısından bu güçlü insan kaynağını meslek içerisinde tutmanın yollarını mutlaka bulmaları gerekmektedir.

 

 

 

 

Dipnotlar:

(*) 3568 Sayılı SM, SMMM ve YMM Kanununda değişiklik yapılmasını öngören ve 26948 sayılı Resmi Gazete de 26 Temmuz 2008 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren 5786 Sayılı Kanunun 9.maddesi açıkça; “serbest muhasebeci mali müşavirlerden bir işyerine bağlı olarak çalışanların bu işyerlerinde geçen hizmet süreleri ile hukuk, iktisat, maliye, işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi ve siyasal bilimler dallarında öğretim üyeliği veya görevliliği yapmış olanların bu hizmetlerinde geçen süreleri serbest muhasebeci mali müşavirlikte geçmiş süre olarak kabul edilir.”   demekteyken; TESMER’in web sitesinde YMM’lik sınavına ilk kez girecek olanlardan hala, kanunda yer almayan –çalışma süresini kapsayan, şirketin Ticaret Sicil Gazetesi (A.Ş’lerde Genel kurul kararları) ve Genel imza sirküleri gibi- belgeler talep etmesi anlaşılır bir şey olmaktan uzaktır.

 

Kaynakça:

  1. 3568 Sayılı SM, SMMM ve YMM’ lik Kanunu, 01.06.1989
  2. SMMM Odaları Yönetmeliği, 21.02.1990
  3. SPK tebliği, seri X, No:22
  4. Doç Dr Ahmet Burçin Yereli, 1.8.2006, Muhasebe meslek mensupları anketi: Mesleki profil, sorunlar, çözüm önerileri

 

 

 

( * ) Bağımlı Çalışanlar Komitesi üyesi